تفکر همگرا در برابر تفکر واگرا


----------------------- به " مـدیـرســرا " ، سرای همدلی برای رشد مدیران ایرانی خوش آمدید .
این مجموعه با هدف جمع آوری و انتشار منابع سودمند جهت توسعه وارتقاء مهارتهای مدیریتی واجتماعی جوانان ایرانی فراهم گردیده است .

تفاوت‌های کارکردی همگام‌سازی امواج باند آلفا در نواحی خلفی و قدامی مغز در طول تفکر واگرا و همگرا

1 کارشناسی ارشد روانشناسی شناختی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

2 استاد روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

3 دانشیار روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

4 دانشجوی دکتری علوم اعصاب شناختی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

چکیده

مقدمه: تفکر به عنوان یکی از کارکردهای عالی شناختیهمواره مورد توجه پژوهشگران بوده است. گیلفورد با تقسیم ­بندی تفکر به دو نوع واگرا و همگرا تاثیر شگرفی بر پژوهش ­های تجربی تفکر خلاق داشته است. باند فرکانسی آلفا در محدوده 12-8 هرتز با کارکردهای شناختی مانند خلاقیت در ارتباط است. هدف از پژوهش حاضر بررسی افزایش و کاهش تغییرات توان باند آلفا (همگام ­سازی و ناهمگام ­سازی وابسته به رویداد ) در دو نوع متفاوت تفکر واگرا و همگرا بود. روش: نمونه مورد مطالعه در این پژوهش شامل 38 نفر از دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه فردوسی مشهد ( 19 مرد، 19 زن ) بود که با توجه به روش نمونه ­گیری در دسترس و داوطلبانه انتخاب گردیدند. امواج مغزی با استفاده از یک دستگاه 19 کاناله در حین انجام تکالیف تفکر واگرا و همگرا ثبت و تغییرات توان باند آلفا با استفاده از نرم ­افزار متلب مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته­ ها: فعالیت امواج آلفا در موقعیت تفکر واگرا از نواحی قدامی به نواحی خلفی با پدیده همگام ­سازی روبه ­رو بوده است، در حالی که در موقعیت تفکر همگرا کاهش توان باند آلفا در نواحی خلفی در مقایسه با نواحی قدامی مغز مشاهده شد. نتیجه­ گیری: فعالیت امواج آلفا به صورت قابل توجهی در تکالیف تفکر واگرا با افزایش همراه است که این افزایش فعالیت در نواحی خلفی مغز با افزایش توان بالاتری همراه است، در مقابل تکالیف مرتبط با تفکر همگرا کاهش فعالیت را از نواحی قدامی به نواحی خلفی نشان داد..

کلیدواژه‌ها

20.1001.1.24765023.1398.5.19.4.7

عنوان مقاله [English]

The functional differences of alpha band wave’s synchronization in posterior and anterior regions of the brain during divergent and convergent thinking

نویسندگان [English]

  • Emad Azar 1
  • Imanollah Bigdeli 2
  • Masoud Fazilat-Pour 3
  • Saeedeh Khosravi 4

Aim: Thinking as one of the cognitive functions has always been of interest to researchers. With a distinction between divergent and convergent cognitive processes, Guilford has made a huge impact on experimental research on creative thinking. Alpha frequency band in the range of 12-8 Hz is associated with cognitive functions such as creativity. The purpose of this study was to investigate the increase and decrease of alpha power changes (event-related synchronization and de-synchronization) in two different types of divergent and convergent thinking. Method: The sample of this study consists of 38 postgraduate students of Ferdowsi University of Mashhad (19 males, 19 females) who were selected by available and voluntary sampling method. The brain waves were recorded using a 19-channel instrument while performing divergent and convergent thinking tasks, and alpha power changes were analyzed using MATLAB software. Results: activity of alpha waves is in the position of divergent thinking from the anterior regions to the posterior regions with synchronization, while in the convergent thinking position we have seen the reduction in the power of the alpha band in the posterior regions compared to the anterior regions of the brain. Conclusion: The activity of alpha waves is significantly associated with divergent thinking tasks, which increased activity in the posterior regions of the brain with increased activity, in contrast to tasks related to convergent thinking, indicated decreased activity from the anterior regions to the posterior regions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Synchronization
  • alpha waves
  • posterior and anterior regions
  • divergent and converging thinking

مراجع

اکبری­فر ح، شریفی­درآمدی پ، رحیم­زاده ح، پزشک ش ( 1398 ). اثر بخشی مداخله بازی­های فعال بر حافظه کاری دانش­آموزان با اختلال خواندن. فصلنامه عصب-روانشناسی. 5 (1)، 162-149.

بیرامی، م؛ نظری،م ؛عندلیب کورایم، م (1390). بررسی میزان هم نوسانی الگوهای امواج مغزیباند تتا در تفکر همگرا و واگرا. مجله تازه­های علوم شناختی،2، 8-1.

دانا الف، شمس الف ( 1398 ). اثر بخشی مداخلات توانبخشی شناختی مغز بر کارکردهای اجرایی در کودکان مبتلا به نقص توجه و بیش­فعالی. فصلنامه عصب-روانشناسی. 5 (3)، 131-140.

صبوری مقدم، ح.(1387). تاثیر دستکاری انگیزشی و سیستم­های مغزی-رفتاری در سرعت هدایت عصبی.رساله دکتری، دانشگاه تبریز.

Agnoli, S., Zanon, M., Mastria, S., Avenanti, A., & Corazza, G. E. (2018). Enhancing creative cognition with a rapid right-parietal neurofeedback procedure. Neuropsychologia, 118, 99-106.

Beaty, R. E., Benedek, M., Kaufman, S. B., & Silvia, P. J. (2015). Default and executive network coupling supports creative idea production. Scientific reports, 5, 10964

Benedek, M., & Fink, A. (2019). Toward a neurocognitive framework of creative cognition: The role of memory, attention, and cognitive control. Current Opinion in Behavioral Sciences, 27, 116-122.

Benedek, M., & Jauk, E. (2019). 10 Creativity and Cognitive Control. The Cambridge Handbook of Creativity, 200.

Benedek, M., Jauk, E., Sommer, M., Arendasy, M., & Neubauer, A. C. (2014). Intelligence, creativity, and cognitive control: The common and differential involvement of executive functions in intelligence and creativity. Intelligence, 46, 73-83.

Binder, J. R., Desai, R. H., Graves, W. W., & Conant, L. L. (2009). Where is the semantic system? A critical review and meta-analysis of 120 functional neuroimaging studies. Cerebral Cortex, 19(12), 2767-2796.

Carlsson, I., Wendt, P. E., & Risberg, J. (2000). On the neurobiology of creativity. Differences in frontal activity between high and low creative subjects. Neuropsychologia, 38(6), 873-885.

Chen, Q., Beaty, R. E., Cui, Z., Sun, J., He, H., Zhuang, K., . & Qiu, J. (2019). Brain hemispheric involvement in visuospatial and verbal divergent thinking. NeuroImage, 202, 116065.

Cheng, L., Hu, W., Jia, X., & Runco, M. A. (2016). The different role of cognitive inhibition in early versus late creative problem finding. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts, 10(1), 32.

Claridge, G., & McDonald, A. (2009). An investigation into the relationships between convergent and divergent thinking, schizotypy, and autistic traits. Personality and Individual Differences, 46(8), 794-799.

Fink, A., & Benedek, M. (2014). EEG alpha power and creative ideation. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 44, 111-123.

Fink, A., Grabner, R. H., Benedek, M., & Neubauer, A. C. (2006). Divergent thinking training is related to تفکر همگرا در برابر تفکر واگرا frontal electroencephalogram alpha synchronization. European Journal of Neuroscience, 23(8), 2241-2246.

Fink, A., Graif, B., & Neubauer, A. C. (2009). Brain correlates underlying creative thinking: EEG alpha activity in professional vs. novice dancers. NeuroImage, 46(3), 854-862.

Fink, A., Rominger, C., Benedek, M., Perchtold, C. M., Papousek, I., Weiss, E. M., . & Memmert, D. (2018). EEG alpha activity during imagining creative moves in soccer decision-making situations. Neuropsychologia, 114, 118-124.

Fink, A., Schwab, D., & Papousek, I. (2011). Sensitivity of EEG upper alpha activity to cognitive and affective creativity interventions. International Journal of Psychophysiology, 82(3), 233-239.

Fink, A., Weiss, E. M., Schwarzl, U., Weber, H., de Assunção, V. L., Rominger, C., . & Papousek, I. (2017). Creative ways to well-being: Reappraisal inventiveness in the context of anger-evoking situations. Cognitive, Affective, & Behavioral Neuroscience, 17(1), 94-105.

Heilman, K. M., Nadeau, S. E., & Beversdorf, D. O. (2003). Creative innovation: possible brain mechanisms. Neurocase, 9(5), 369-379.

Jaarsveld, S., Fink, A., Rinner, M., Schwab, D., Benedek, M., & Lachmann, T. (2015). Intelligence in creative processes: An EEG study. Intelligence, 49, 171-178.

Jauk, E., Benedek, M., & Neubauer, A. C. (2012). Tackling creativity at its roots: Evidence for different patterns of EEG alpha activity related to convergent and divergent modes of task processing. International Journal of Psychophysiology, 84(2), 219-225.

Jaušovec, N. (2000). Differences in cognitive processes between gifted, intelligent, creative, and average individuals while solving complex problems: an EEG stuy. Intelligence, 28(3), 213-237.

Jung-Beeman, M., Bowden, E. M., Haberman, J., Frymiare, J. L., Arambel-Liu, S., Greenblatt, R., . & Kounios, J. (2004). Neural activity when people solve verbal problems with insight. PLoS biology, 2(4), e97.

Klimesch, W., Sauseng, P., & Hanslmayr, S. (2007). EEG alpha oscillations: the inhibition–timing hypothesis. Brain research reviews, 53(1), 63-88.

Lopata, J. A., Nowicki, E. A., & Joanisse, M. F. (2017). Creativity as a distinct trainable mental state: an EEG study of musical improvisation. Neuropsychologia, 99, 246-258.

Martindale, C., & Hasenfus, N. (1978). EEG differences as a function of creativity, stage of the creative process, and effort to be original. Biological psychology, 6(3), 157-167.

Mölle, M., Marshall, L., Wolf, B., Fehm, H. L., & Born, J. (1999). EEG complexity and performance measures of creative thinking. Psychophysiology, 36(1), 95-104.

Neubauer, A. C., & Fink, A. (2003). Fluid intelligence and neural efficiency: effects of task complexity and sex. Personality and Individual Differences, 35(4), 811-827.

Neuper, C., & Klimesch, W. (Eds.). (2006). Event-related dynamics of brain oscillations (Vol. 159). Elsevier.

Razoumnikova, O. M. (2000). Functional organization of different brain areas during convergent and divergent thinking: an EEG investigation. Cognitive Brain Research, 10(1), 11-18.

Razumnikova, O. M. (2004). Gender differences in hemispheric organization during divergent thinking: an EEG investigation in human subjects. Neuroscience Letters, 362(3), 193-195.

Rominger, C., Papousek, I., Perchtold, C. M., Benedek, M., Weiss, E. M., Schwerdtfeger, A., & Fink, A. (2019). Creativity is associated with a characteristic U-shaped function of alpha power changes accompanied by an early increase in functional coupling. Cognitive, Affective, & Behavioral Neuroscience, 19(4), 1012-1021.

Rominger, C., Papousek, I., Perchtold, C. M., Benedek, M., Weiss, E. M., Weber, B., . & Fink, A. (2020). Functional coupling of brain networks during creative idea generation and elaboration in the figural domain. NeuroImage, 207, 116395.

Rominger, C., Papousek, I., Perchtold, C. M., Weber, B., Weiss, E. M., & Fink, A. (2018). The creative brain in the figural domain: Distinct patterns of EEG alpha power during idea generation and idea elaboration. Neuropsychologia, 118, 13-19.

Rominger, C., Papousek, I., Weiss, E. M., Schulter, G., Perchtold, C. M., Lackner, H. K., & Fink, A. (2018). Creative thinking in an emotional context: Specific relevance of executive control of emotion-laden representations in the inventiveness in generating alternative appraisals of negative events. Creativity Research Journal, 30(3), 256-265.

Sauseng, P., Klimesch, W., Doppelmayr, M., Pecherstorfer, T., Freunberger, R., & Hanslmayr, S. (2005). EEG alpha synchronization and functional coupling during top‐down processing in a working memory task. Human brain mapping, 26(2), 148-155.

Staudt, B., & Neubauer, A. C. (2006). Achievement, underachievement and cortical activation: a comparative EEG study of adolescents of average and above‐average intelligence. High Ability Studies, 17(1), 3-16.

van Driel, J., Gunseli, E., Meeter, M., & Olivers, C. N. (2017). Local and interregional alpha EEG dynamics dissociate between memory for search and memory for recognition. Neuroimage, 149, 114-128.

Wianda, E., & Ross, B. (2019). The roles of alpha oscillation in working memory retention. Brain and behavior, 9(4), e01263.

Zhou, S., Chen, S., Wang, S., Zhao, Q., Zhou, Z., & Lu, C. (2018). Temporal and spatial patterns of neural activity associated with information selection in open-ended creativity. Neuroscience, 371, 268-276.

تولدی دوباره

به جان خودت بیفت!خودت, خودت روبساز!وگرنه ((دیگران))به تو((شکل)) می دهند.

انواع تفكر ( از دستش ندید یه کم طولانی هست ولی مفیده).

تفكر خلاق با تفكر واگرا سعی می كنند پدیده ها و امور و افكار را آن چنان كه هستند به راحتی نپذیرند، بلكه نگاه متفاوت تری داشته باشند و از قالب های فكری همسان دور شوند، به عبارتی پدیده ها را با خشم و منظر دیگری نگاه كنند به نقل سهراب سپهری :

چشم ها را باید شست ، جور دیگر باید دید

چترها را باید بست ، زیر باران باید رفت

اما در تفكر همگرا، فكرهای جدید و نو كمتر در آن راه پیدا می كند، امور و پدیده ها را آن چنان كه هستند می بینند و می پذیرند.

مراحل تفكر خلاق:

1 – آمادگی : ‌ در این مرحله شخصی به نوع روابط بین پدیده ها كه ذهن او را به خود مشغول كرده اند پی برده و با طرح سؤال های مختلف در ذهن به نقد و بررسی آن می پردازد.

۲ – مطالعه: در اين مرحله فرد با بررسي و مطالعه بيشتر روابط بين پديده ها را بهتر درك مي كند.

۳- تغيير: در اين مرحله شخص به نوع روابط بين پديده ها كه ذهن او را به خود مشغول كرده اند پي برده و با طرح سوال هاي مختلف در ذهن به نقد و بررسي آن مي پردازد.

۴- پختگی : در این مرحله شخص با گذار از مراحل قبلی به درك و شناخت عمیق تری از روابط بین پدیده ها می رسد و گویی پدیده ها ، جرئی از وجودش شده است.

5 – اشراق : در این مرحله شخص به پاسخ های ناگهانی دست پیدا می كند، معمولاً با كلماتی نظیر آهان ، یافتم . متجلی می شود.

6 – وارسی : در این مرحله فرد به بررسی بهترین ایده ای كه در مراحل قبلی به آن رسیده است می پردازد تا صحت و سقم و درستی آن را مشخص نماید.

7 – اجرا : در این مرحله فرد افكار یا ایده هایی كه مورد تأیید واقع شده اند را به مرحله اجرا در می آورد.


ویژگی های افراد دارای تفكر خلاق :

1 – راه هایی را جست و جو می كنند كه از طریق آن بتوانند فكر خود را به سوی ایده های نو و تازه هدایت نمایند.

2 – به همه ی جوانب یك موضوع و مسئله توجه دارند.

3 – در حل یك مسئله تمركز حواس بیشتری را از خود نشان می دهند.

4 – فكرهایی بكر (دست نخورده و نو) را بیشتر از دیگران از خود نشان می دهند.

5 – به راه حل هایی می اندیشند كه ممكن است از دید دیگران اهمیت چندانی نداشته باشد.

6 – از ربط ایده ها و تجربیات مختلف، نتایج جدیدی را می گیرند.

7 – افكار و عقاید خود را به راحتی مطرح می كنند و از مواجه با عقاید مختلف استقبال می كنند.

8 – برای حل مسایل و مشكلات راه های مختلف را بررسی و تا رسیدن به نتیجه دلخواه تلاش می كنند.

9 – خود را محدود به نظرات دیگران نمی نمایند، حصار هر آن چه بود و هست را می شكنند.

10 – همواره كنجكاو بوده و در جست و جوی اطلاعات جدید و نو هستند.

11 – از قدرت تصویر سازی ذهنی بالایی برخودارند، تا حدی كه به تفكرات خود ، عینیت می بخشند.

12 – مثبت نگر و پرانرژی هستند.

13 – معمولاً برای هر سؤالی آمادگی ارائه پاسخ های مختلف را دارند.

14 – سؤال وجواب های غیر عادی و عجیب و غریب در آن ها بیشتر دیده می شود.


چگونه تفكر خلاق را در خود و دیگران پرورش دهیم ؟

1 – اطلاعات و تجارب خود را در موقعیت های مختلف گسترش دهیم.

2 – از دیگران سؤال هایی را بپرسیم كه پاسخ های متعدد داشته باشد.

3 – اگر سؤال های غیرمعمولی از سوی دیگران مطرح می شود، سعی كنیم تا با همكاری خودشان پاسخ های جدید و نو را كشف كنیم.

4 – رفتارها و الگوهای افراد خلاق مثل ابوعلی سینا، دكتر حسابی و . را سرمشق زندگی قرار دهیم.

5 – از فنون ویژه تفكر خلاق مانند «بارش فكری» به خوبی استفاده نماییم. (حمله ذهنی به یك موضوع را بارش فكری می گویند)

6 – تصورات ذهنی خود و دیگران را تقویت كنیم، زیرا تصویر سازی كمك می كند تا اطلاعات در حافظه بلند مدت بیشتر ذخیره شوند، برای مثال اگر فرزندمان داستانی از دایناسورها را می خواند، از او بخواهیم تصور كند كه میان جنگل قرار دارد، به صدای آنان گوش دهد، بزرگی جثه اش را در نظر بگیرد، صدای پای آنان را بشنود و .

7 – در نوشتن داستان یا كشیدن نقاشی و . به جای استفاده از نمونه (مدل) از طرح های خلاق ذهن خود استفاده كنیم.

8 – آن چه را كه می خوانیم، می بینیم و می شنویم، مهمترین نكات آن را یادداشت نماییم.

9 – هر فكر جدیدی كه به ذهن ما می رسد، بنویسیم (افكار خود را روی كاغذ بیاوریم) اجازه دهیم هر سؤالی را از ما بپرسند و سؤالات آنان را جدی بگیریم.

10– بازی های فكری، ساخت اشیاء یا گل، مجسمه سازی ، نقاشی و داستان نویسی موجب شكوفایی ذهن و خلاقیت می گردد.

11 – طرح سؤال های باز و تكمیل جملات و داستان های ناتمام در رشد تفكر خلاق موثر است.

12 – به عقاید دیگران ( به ویژه كودكان و نوجوانان) احترام بگذاریم و اجازه دهیم كه تا حد ممكن كارهایشان را با ذوق و سلیقه خود انجام دهند.

13 – ابتكار و تخیل را باور داشته باشیم تا زمینه ی بروز فعالیت های خلاق در جامعه فراهم شود.

14 – سعی كنیم پاسخ های ما در مقابل سؤالات دیگران به گونه ای باشد كه او را به سؤال های جدیدتری هدایت كنیم.

15 – فرصت ابتكار و نوآوری را در خانواده و مدرسه و محل كار به دیگران بدهیم.

16 – از موقعیت های مانند مسافرت، بازدید از موزه ها، رفتن به مكانهای تفریحی و فرهنگی جهت آموزش تفكر خلاق استفاده كنیم.

17 – احساس امنیت، شادی و آرامش از عوامل شكوفایی تفكر خلاق است، آن عوامل را از خود و دیگران دریغ نكنیم.

18 – هوش ، استعداد ، مهارت و تلاش جدی، بخشی از عوامل رشد خلاقیت است اما ضروری است به ایجاد انگیزه نیز توجه ویژه ای داشته باشیم.

19 – توانایی دیگران حتی كودكان را بپذیریم باور داشته باشیم كه هر فرد موجودی منحصر به فرد است و مثل و مانند ندارد.

مـــــــــد يــــــــــر ســـــــــــرا

«« کامل تربن مـرجع رایـگان مقالات و نـکته های کاریردی مـديـريـت www.MODIRSARA.com »»

فرایند خلاقیت

در رویكردی عمومی، نگاه به خلاقیت، منظری توسعه مدارانه و جهت گیری اثربخش را به همراه دارد. خلاقیت از دیرباز عنصری تماماً ذاتی و نهادینه شده و تقریباً موروثی قلمداد شده ولی آنچه كه امروز به عنوان نگرش خلاقانه، طراحی خلاقانه، استعداد خلاق و بیشتر از همه تفكر خلاق موسوم است، پارادایمی فراتر از عنصری با رویكردی درونی است.

فرایند خلاقیت
در رویكردی عمومی، نگاه به خلاقیت، منظری توسعه مدارانه و جهت گیری اثربخش را به همراه دارد. خلاقیت از دیرباز عنصری تماماً ذاتی و نهادینه شده و تقریباً موروثی قلمداد شده ولی آنچه كه امروز به عنوان نگرش خلاقانه، طراحی خلاقانه، استعداد خلاق و بیشتر از همه تفكر خلاق موسوم است، پارادایمی فراتر از عنصری با رویكردی درونی است. نگاه نوین به خلاقیت، آن را آموزش محور و پرورش مدار می داند و تقویت و فعلیت آن را در چارچوب شئون فكری و حوزه های عملی ممكن می شمارد.

● تعریف خلاقیت
كارشناسان، خلاقیت را «توانایی نگاه جدید و متفاوت به یك موضوع» (ورتهایمر ۱۹۴۵) «فهم بهتر و سازماندهی شده» (كلی و راجرز ۱۹۶۵) «حدس زدن یا منظم كردن فرضیه ها» (تورنس ۱۹۶۵) «فهم ناخودآگاه و هدایت شونده به سوی بینش های جدید» «توردوریكاردز ۱۹۸۸) «تولید ایده های جدید و مفید» (آمیلی ۱۹۶۶) «تفكر جانبی در برابر تفكر عمودی» (ادوارد دوبونو ۱۹۶۶) «تفكر واگرا در برابر تفكر همگرا» (گیلفورد ۱۹۶۶) «معرفی پدیده ها یا روش های جدید و توانایی خلق كردن با نیروی تخیل» (گات لوییس ۲۰۰۰) «ارائه رهیافت های جدید و غیرمعمولی و اثربخش» (پاپالیا ۱۹۸۸) و «برقرار كردن ارتباطات جدید» (استنبرگ و اوهارا ۱۹۹۷) تعریف كرده اند.

در نگاه ما «خلاقیت برایند نیروهای تخیلی و تعقلی فرد است كه با استفاده از دانسته های قبلی و كشفیات جدید، قالب های ذهنی و محدودیت های فكری او را در هم می شكند و رهیافت هایی نو برای حل مسئله ارائه می دهد».

قوه تعقل و قوه تخیل انسان در دو سوی طیف ذهنی انسان قرار دارد و خلاقیت محصول پرورش متناسب و همگون این دو قوه است و چه بسا رشد ناهمگون یكی از این دو قوه انسان را به دام جمود فكری یا خیال پردازی و مالیخولیایی بیندازد.

خلاقیت بر دو پایه تصورات و تعقلات بنا نهاده شده است كه برایند آنها منجر به تولید ایده های خلاقانه می شود و انسان های خلاق عموماً كسانی هستند كه این دو قوه را به خوبی در وجودشان پرورش داده باشند و از برایند این دو در جهت مقاصد و اهداف خود استفاده كنند.

● تصورات مؤثر در خلاقیت

تصورات مؤثر در خلاقیت، عبارتند از:
▪ تصورات مثبت یا حدس زننده: تصوراتی كه ما از چیزهای لذت بخش و اتفاقاتی كه دوست داریم برایمان بیفتد در ذهن می سازیم. مانند تصورات بصری كه به ما امكان می دهد هر تصویر فكری دلخواه را در مغز به وجود آوریم.

▪ تصورات بازسازنده:
تصوراتی كه ما را قادر می سازند تا تصویرهای گذشته را به طور غیر ارادی در مغز خود بازسازی كنیم.

▪ تصورات ساختاری:
حس ذاتی برای تجسم اشكال سه بعدی و توانایی غریزی برای ساختن تصویری واضح و سه بعدی در مغز از نقشه ای مسطح، مانند قدرتی كه هوانوردان را در فرود آوردن هواپیما به زمین در پروازهای بدون دید یاری می كند.

▪ تصورات جانشینی:
تصوراتی كه به وسیله آنها می توانیم خود را به جای دیگران قرار داده و در غم ها و شادی های آنها شریك شویم.

▪ تصورات پیش بینی كنند:
تصوراتی كه انسان را قادر می سازند تا در مورد آینده حدس زده و آن را پیش بینی كند.

● فرایند خلاقیت
بعد از تعریف خلاقیت و درك چیستی آن، می بایستی با فرایندی كه برای دستیابی به راه حل های خلاقانه طی می شود، آشنا شویم. فرایند حل خلاقانه مسائل، دارای الگویی شش مرحله ای است.

۱) مرحله اول: حقیقت یابی
حقیقت یابی شامل گام های زیر است:
▪ تعریف مسئله: در این مرحله فرد مسائلی را كه باید حل كند شناسایی و انتخاب می كند.

▪ آماده سازی:
جمع آوری و گزینش داده های مربوط به موضوع كه این داده ها شامل دانشی كه از قبل در ذهن وجود داشته به علاوه دانش هایی است كه جدیداً برای حل خلاق مسئله جمع آوری می كنیم.

نكته ای كه در مورد جمع آوری داده ها باید مورد توجه قرار گیرد این است كه جمع آوری اطلاعات در حجم زیاد و با شیوه ای نامناسب، باعث عدم رشد خلاقیت می شود. جان لیتكس متخصص علوم تربیتی امریكا گفته است «اطلاعات ممكن است قدرت تصور را خفه كند» به همین دلیل، روش صحیح جمع آوری داده ها باید مورد توجه قرار گیرد. لذا باید «به حقایق برجسته در زمینه مربوطه پرداخته و بعد شروع به تدبیر فرضیات ممكن كنیم سپس دوباره به مرحله ابتدایی برگشته و تمام حقایق موجود در آن زمینه را مورد بررسی قرار دهیم» (ریمون كیوی و لوك وان كامپنهود ۱۹۸۸).

۲) مرحله دوم: پالایش
داده های جمع آوری شده نیاز به پالایش و طبقه بندی اساسی دارد تا اطلاعات سره از ناسره را از هم جدا كرده و میان اندیشه ها و مطالب مناسب و بیهوده تفكیك قائل شویم و آنهایی را كه به درد نمی خورند در سطل زباله ای بزرگ بریزیم.

۳) مرحله سوم: تجزیه و تحلیل
در این مرحله، فرد در عمق اطلاعات دریافتنی به كنكاش و جست وجو می پردازد و مطابق با مسئله و هدفی كه از حل مسئله دارد، از اطلاعات استفاده می كند. البته بخشی از این تلاش به صورت ناآگاهانه بوده و ذهن به طور ناخودآگاه به پردازش اطلاعات در ذهن می پردازد كه به آن «دوره كمون» (والاس ۱۹۲۶) نیز گفته می شود.

۴) مرحله چهارم: ایده یابی
در این مرحله، به كمك داشته های ذهنی كه در مراحل اول تا سوم طی فرایندهای ویژه ای جمع آوری و پردازش شده اند، فرد شروع به تولید ایده های خلاقانه می كند كه شامل گام های زیر است:
▪ ایجاد ایده ها: تدبیر ایده های آزمایشی موقت به عنوان سرنخ های ممكن
▪ پروراندن ایده ها: این مرحله با انتخاب مفیدترین ایده های حاصله و افزودن یا تغییر و تركیب آنها كه منجر به ایجاد ایده های جدیدتر و متكامل تر می شود انجام می پذیرد.

۵) مرحله پنجم: راه حل یابی
این مرحله شامل دو گام زیر است:
▪ ارزشیابی فرد: فرد از این طریق بهترین ایده های تولید شده را انتخاب می كند.
▪ گزینش: انتخاب راه حل نهایی از میان ایده های گزینش شده و پیاده سازی آن

۶) مرحله ششم: بازخوردگیری
این مرحله، پس از پیاده سازی ایده هایی كه در مرحله پنجم گزینش شد، صورت می گیرد. با گرفتن بازخورد مناسب ضعف ها و كاستی های ایده ها مورد بررسی قرار گرفته و با استفاده از تجربیات عملی، ایده ها متكامل تر و عملی تر می شوند.
طی این مراحل، در مرحله اول تا سوم فرد با استفاده از نیروی تعقل به جمع آوری اطلاعات و بازپروری آنها می پردازد. در مرحله چهارم كه اوج تعامل قوه تفكر و تخیل است و باید آن را هنگامه بروز جوانه های خلاقیت در ذهن آدمی دانست، با استفاده از قدرت تصور و خیال پردازی و با كمك داده های پردازش یافته مراحل قبل، ذهن موفق به ابداع ایده های درخشان می شود. در مرحله پنجم و ششم به كمك قوه داوری و قضاوت كه خود از شئون تفكر است و پیشتر در مورد آن توضیح داده شد، بهترین و عملی ترین راه ها را انتخاب و با گرفتن بازخورد مناسب به كمك تفكر علت و معلولی و قضاوتی، یافته های ذهنی را به راه حل های عملی و كارامد تبدیل می كنیم.

● ویژگی های افراد خلاق
افراد خلاق عموماً ویژگی های دارند كه آنها را از سایر مردم متمایز می كند. این ویژگی ها كه همان ظهور و بروز نیروهای تفكری و تخیلی انسان در منظر و دیدگاه دیگران و تحقق عملكردهای آنها در عالم خارج است، عبارتند از:

▪ هوش:
افراد خلاق، همواره به اندازه كافی از هوش برخوردارند. یعنی لزوماً انسان های دارای هوش بالا، انسان های خلاقی نیستند. بلكه كسانی خلاق هستند كه توانسته اند هوش خود را به نحو مطلوبی تربیت و سازماندهی كنند.

▪ سیالیت فكری:
از توانایی ایجاد سریع تعداد زیادی ایده برخوردار است.

▪ انعطاف پذیری ادراكی:
توانایی دست كشیدن از یك قاعده و قانون و چارچوب و یافتن چارچوب های جدید را دارند. به بیانی دیگر، ذهن آنها بهتر و سریع تر می تواند قالب شكنی كند و به الگوهای جدید دست یابد.

▪ ابتكار:
توانایی و تمایل به ایجاد جواب های غیرمعمول و مرسوم را در واكنش به محرك های محیطی دارند. تنوع طلبی و بیزاری از انجام كارها به صورت روتین از دیگر خاصیت های این ویژگی است.

▪ استقلال رأی و داوری:
به خود متكی بودن و سنجش افكار و ایده ها بر مبنای منطق و استدلال به تفکر همگرا در برابر تفکر واگرا دور از وابستگی ها و غوغا سالاری ها و عدم تمایل به همرنگی با جماعت از دیگر ویژگی های این افراد است.

▪ اعتماد به نفس:
به توانایی خود اعتماد و باور دارند و تصویری واقعی از امكانات و حدود توانمندی های خود دارند.
▪ خطرپذیری: از انتقاد و شكست ترسی ندارند و اشتباهات را فرصت هایی برای یادگیری تلقی می كنند.

▪ تمركز ذهنی:
به طور فعال و پر تلاش، هم از نظر ذهنی و هم از نظر عملی، به ایده می پردازند.
▪ دانش: افراد خلاق، سال های زیادی را برای كسب دانش و تسلط بر موضوع مورد علاقه خود صرف می كنند و علاوه بر آن همواره در حال توسعه دائمی دانش وآگاهی خود هستند.

▪ پیشینه تاریخی:
افراد خلاق، عموماً در زندگی دچار رخدادهای متنوعی بوده اند و بعضاً فقدان های بزرگی نظیر والدین یا امكانات مالی داشته اند. این فقدان ها عموماً موجب برانگیختن احساس نیاز شده و فرد را واداشته اند تا در جهت رفع نیاز خود به راه حل های خلاقانه بیندیشد.

▪ نیاز به كسب موفقیت:
افراد خلاق نیاز دارند در كسب هدف های خود، به موفقیت هایی دست پیدا كنند. این نیاز منبعی قوی و دلگرم كننده برای تلاش مضاعف فرد در زمینه دستیابی به راه حل های تازه، ریسك پذیری بیشتر و تمركز قوی تر بر روی موضوع است.

● موانع بروز خلاقیت
شاید اولین سؤالی كه بعد مطرح شدن بحث خلاقیت و ویژگی های انسان های خلاق به وجود می آید، این باشد كه به رغم اینكه تقریباً تمام انسان ها دارای دو قوه تفكر و تعقل هستند، چرا عده ای خلاق و سرشار از ایده های نو و بدیع هستند و گروهی دیگر بیابان لم یزرعی هستند خالی از هر گونه نسیمی كه اندكی بوی تمایل برای كارهای جدید، نو، متنوع و متفاوت از گذشته را دارد؟ پاره ای از این دلایل عبارتند از (آبایی ۱۳۸۲):
▪ گمان اینكه مسئله تنها یك راه حل درست دارد
▪ سعی بر اینكه همیشه منطقی باشیم
▪ طاعت بی چون و چرا از قوانین
▪ ترس از ابهامات و علاقه به مشخص بودن همه چیز
▪ اصرار بر اینكه همیشه عملی فكر كنیم
▪ ترس از شكست و پرهیز از انجام كارهای مخاطره انگیز
▪ عدم تفریح و سرگرمی
▪ تخصص پیدا كردن تنها در یك كار
▪ ترس از احمق جلوه داده شدن توسط دیگران
▪ اعتقاد نداشتن به اینكه می توانیم خلاق باشیم

● راه های پرورش خلاقیت
پیش تر گفته شد كه خلاقیت، برایند نیروهای تعقلی و تخیلی انسان است كه قالب های ذهنی را می شكند و ایده های نوآورانه را به ذهن متبادر می سازد. بنابراین، به خاطر پرورش خلاقیت باید كارهایی انجام دهیم كه از طرفی دانش و تجربه ما را كه به عنوان ماده خام خلاقیت هستند بالا ببرد و از طرف دیگر شیوه تفكر ما را اصلاح و هدایت كند و از سویی قدرت تخیل ما را بهبود بخشیده و امكان تصورسازی به ما بدهد.
می دانیم كه خلاقیت نوعی تكاپوی فكری و ذهنی برای دست یابی به اندیشه های بدیع است. پس تفکر همگرا در برابر تفکر واگرا كارهایی كه بتواند ذهن را در این راستا به تكاپو وا دارد و به ما فرصت اندیشیدن و تبلور آن را در جهان خارج بدهد، موجب افزایش خلاقیت می شود.

▪ تجربه:
غنی ترین منبع سوخت و عاملی است كه موجب می شود انسان بتواند ایده های خلاقانه ارائه بدهد.
تجربه را می توان از انجام كارهای متنوع و مخاطره انگیز، مسافرت مخصوصاً با شرایط سخت و مصیبت بار و به مكان های دور افتاده، تماس های شخصی با دیگران بویژه كودكان، خواندن شرح حال افراد، تماشا كردن تلویزیون، گوش كردن رادیو و . به دست آورد.

▪ بازی های فكری:
حل معما، جدول، شطرنج، كلمات متقاطع، بیست سوالی ها، بازی در هوای آزاد، حل مسائل ریاضی بخصوص مسائل هندسه و احتمال كه نوعی ورزش ذهنی هستند در تقویت قدرت تفكر موثرند.

▪ كوشش زیاد:
آنچه موجب خلاقیت می شود، لزوماً هوش و نبوغ فوق العاده نیست بلكه كوشش مضاعفی است كه افراد خلاق انجام می دهند تا مغز را به تصور وا دارند. سخت كوشی و عادت كردن به كار و تلاش ما را در هنگام تولید ایده های خلاقانه یاری می كند.

▪ دانش:
بروز ایده های نو نیاز به دانش فراوان دارد. در حقیقت دانش ماده اولیه تصورسازی است توسعه دائمی دانش و اطلاعات وسیع در بروز ایده های خلاقانه نقش بی بدیلی دارند.

▪ روحیه پرسش گری:
تقویت روحیه پرسش گری و اینكه انسان از طرح سوال های به ظاهر كودكانه واهمه نداشته باشد و سوال های چالش برانگیز مطرح كند، باعث پرورش كنجكاوی در انسان می شود و ساختارشكنی قالب های ذهنی را تسریع می كند.

نویسنده : حسن پولادی رضا قرائی پور
پانوشت ها:
۱) Lateral Thinking
۲) Edward Debono
منابع:
«مقدمه ای بر علم خلاقیت شناسی بر دانش و نوآوری» سید مهدی گستان هاشمی، جهاد دانشگاهی واحد صنعتی اصفهان، چاپ اول تابستان ۱۳۸۲
«هنر خلاقیت در صنعت و فن» اوژان فانژه، حسن نعمتی، انتشارات امیر كبیر چاپ اول ۱۳۶۴
«خلاقیت و نوآوری در انسان ها و سازمان ها» تیمور آقافیشانی انتشارات ترمه چاپ اول ۱۳۷۷
«پرورش استعداد همگانی، ابداع و خلاقیت» الكس.اف. اسبورن، حسن قاسم زاده، انتشارات نیلوفر چاپ اول ۱۳۶۸
«مبانی سازمان و مدیریت» علی رضائیان، انتشارات سمت، چاپ چهارم ۱۳۸۲

منبع : ماهنامه صنعت خودرو
منبع واسطه : گروه اینترنتی مدیران ایران

----------------------- به " مـدیـرســرا " ، سرای همدلی برای رشد مدیران ایرانی خوش آمدید .
این مجموعه با هدف جمع آوری و انتشار منابع سودمند جهت توسعه وارتقاء مهارتهای مدیریتی واجتماعی جوانان ایرانی فراهم گردیده است .

مجموعه ای که در برگیرنده نگاه شخصی گردآورنده ( مصطفی اسلامبول چی - اسلامی ) به شایستگی ها و توانمندیهای مورد نیاز مدیران آینده میهن اسلامی است .
امید است ضمن بهره مندی از مقالات عرضه شده ؛ با روشنگریهای سودمندتان یاریگر این راه دشوار وطولانی باشید .

از آنجا که این تلاش به منظور توسعه دانش برروی وب صورت گرفته ؛ نقل مطلب حتی بدون ذکر این منبع مجاز است . پس شما هم اگر هریک از مطالب را مفید یافتید ؛ بی درنگ منتشر کنید !

تـلـنــگر :
1- دانایی و اقدام رازهای کامیابی است .
2- عملکرد امروز حاصل آموخته های دیروز و عملکرد فردا نتیجه یادگیری امروز ماست .
3- یاد بگیریم ، چگونه و از نــو یادبگیریم.
-
اینجا یک کتابخانه است و من فقط یک کتابدار . پس کمک کنید باهم یادبگیریم .

***
پنهان نکنم که بی صبرانه مشتاق خواندن نظرات ارزشمند تک تک خواننده گان ارجمند مــدیــرســـرا هستم . ----------------------------

تحقیق اهمیت خلاقیت و روش های عملی پرورش آن

تحقیق اهمیت خلاقیت و روش های عملی پرورش آن

فایل ورد تحقیق اهمیت خلاقیت و روش های عملی پرورش آن کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه و مراکز دولتی می باشد.

توجه : در صورت مشاهده بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل ورد می باشد و در فایل اصلی تحقیق اهمیت خلاقیت و روش های عملی پرورش آن،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

بخشی از متن تحقیق اهمیت خلاقیت و روش های عملی پرورش آن :

در ادامه بحث ابعاد مختلف تحصیلات در مقطع ابتدایی ، به اهمیت خلاقیت و روش عملی پرورش آن می پردازیم اهمیت خلاقیت و روش های عملی پرورش آن

پیش فرضهای موجود در زمینه تعلیم و تربیت در مورد خلاقیت ، عبارتند از:

۱-همه انسانها دارای درجات مختلفی از خلاقیت هستند. محیطهای آموزشی باید جهت پرورش خلاقیت ، فرصتهای مختلفی را برای کودکان فراهم نمایند .

۲-خلاقیت ذاتی و اکتسابی است و می توان آن را پرورش داد . با بکار گیری روش های درست پرورش خلاقیت ، دانش آموزان در سطوح مختلف ، هنر، علم ، خلاقیت و … را یاد می گیرند .

۳-مبنای پرورش قوه خلاقیت ، تخیلات می باشد . برخی از مربیان ، تخیلی بودن دانش آموزان را امر مضری می دانند . در صورتی که تأثیر بسزایی در امر خلاقیت می گذارد.

خلاقیت به معنای خلق و آفرینش اندیشه ها ، ایده ها ، افکار نو و بدیع، متفاوت نگریستن به امور، عبور از مرز دانسته های محدود به حیطه نادانسته های نامحدود ، کشف و ابداع راه حل های جدید برای یک مسأله است. خلاقیت ، تشخیص و بیان مسأله و ارائه راه حلهای جدید برای آن است .

ویژگیهای دانش آموزان خلاق ، عبارتند از :

۱-دوری از عرف و عادات معمول جامعه و روی آوری به راههای دیگر .

۲-آنها از ابراز وجود و عقیده مخالف با دیگران هراسی ندارند.

۳-از تحقیر و تمسخر دیگران در برابر ایده های خود ، ترس ندارند .

۴-علاقمند به ابراز عقیده و خلق ایده های نو هستند .

۵-روح پرسشگر و کنجکاوی دارند .

۶-به راههای پذیرفته شده و مقبول اکتفا نمی کنند .

۷-دارای هوش سرشاری می باشند ، چون یکی از ضروریات خلاقیت، هوش است ، ولی افراد با هوش ، لزوماً خلاق نیستند .

۸-تابع و دنباله روی دیگران نیستند و به طور مستقل عمل می کنند .

هوش افراد نابغه ، بالاتر از ۱۴۰ است در حالی که بر اساس تحقیقات انجام شده ، افراد خلاق ، بهره هوشی بین ۹۷ و ۱۲۶ دارند . لزوماً همه خلاق ها، نابغه و سرشار از هوش نیستند .

تفکر را می توان به دو دسته همگرا و واگرا تقسیم نمود.

تفکر واگرا به معنای ارائه راه حلهای جدید در حل مسأله است . در تفکر واگرا ، خلاقیت مطرح است .

تفکر همگرا به معنای ارائه راه حلهای قدیمی در برابر یک مسأله است. تفکر همگرا همان تفکر منطقی است .

تفکر همگرا و واگرا با یکدیگر متفاوتند . جهت تفکر همگرا به سمت عرف و عادات جامعه ، راهها و افکار پذیرفته شده است ، ولی تفکر واگرا از عرف و عادات دور می شود و سنت شکن است . در تفکر همگرا ، امور، مربوط به هم در نظر گرفته و امور نامربوط کنار گذاشته می شوند، ولی در تفکر واگرا، بین امور نامربوط ارتباط برقرار می شود .

فردی که دارای تفکر خلاق است ، سعی می کند ، عناصر و اجزاء نامربوط را به هم متصل کند .

در تفکر همگرا ، امکان اشتباه نیست و فرد سعی دارد ، از اشتباه پرهیز نماید . در تفکر واگرا و خلاق ، به فرد فرصت اشتباه داده می شود .

برای تفکر منطقی و همگرا ، جهت مشخص است ، اما مسیر خاصی در تفکر وجود ندارد و مقصد مشخص نیست .

در سیستم آموزشی ، این دو نوع تفکر را می توان به صورت موازی و از طریق فعالیتهای مختلف، پرورش داد و لزوماً ، یکی بر دیگری مقدم نیست. معلم می تواند در یک درس ، تفکر همگرا و منطقی را مطرح کند و در دروس، شرایط و فرصتهای یادگیری دیگر ، از تفکر واگرا استفاده نماید و به دنبال تقدم و تأخر نباشد. در ادامه بحث مربوط به خلاقیت ، به روشهای عملی پرورش خلاقیت در مرحله ابتدایی می پردزایم و نظریات دانشمندان معروف را در مورد عوامل موثر بر آن توضیح می دهیم . ما در اینجا روش " بارش مغزی " یا " طوفان مغزی " و روش بدیعه پردازی گاردون را توضیح می دهیم.

روشهای عملی پرورش خلاقیت

روشهای عملی پرورش خلاقیت عبارتند از :

۱-داستانگویی و قصه نویسی : از کودکان بخواهید که داستان ، شرح حال یا انشاء بنویسند.

۲-شرح حال نویسی و انشاء نویسی .

۳-امور هنری از قبیل نقاشی : برای مثال ، کودک می تواند نقاشی آزاد بکشد و تخیلاتش را روی کاغذ بیاورد .

۴-بیان شرح حال و زندگی بزرگان : برای مثال ، ما می توانیم طی فیلمی، نحوه خلاقیت افراد و مشکلات آنها را به نمایش در آوریم .

۵-استفاده از روشهای تدریس متنوع : در تدریس موارد مختلف ، هیچ گاه نباید از روش و الگوی واحدی استفاده نمود ، افکار قالبی را در کودکان ایجاد نکنید و پرسش و پاسخها باید در کلاس درس ، آزاد باشند ، نه قالبی و محدود .

۶-ایجاد فرصت برای یادگیری اکتشافی : به کودکان اجازه دهید که اطلاعات معلم را به طور شخصی کشف نماید .

نقش خلاقیت در بهبود یادگیری کودک دوزبانه

خلاقیت از عوامل مهم رشد و تعالی کودک است. کودک دوزبانه خلاق معمولا به راحتی میتواند بر مشکلات خود فائق آمده و راه حل مناسبی برای آن ها بیابد.در این مقاله به بررسی نقش خلاقیت در یادگیری کودک دوزبانه و راه های افزایش خلاقیت توسط مربی می پردازیم.

نقش خلاقیت در بهبود یادگیری کودک دوزبانه

انسان‌ها دارای قوّه خلاقیت هستند؛ برخی در یک زمینه دارای خلاقیت بیشتر و برخی در زمینه‌ای دیگر. خلاقیت می‌تواند توسط مربیان و والدین در کودکان دوزبانه شکوفا گشته و یا از بین برود. بنابراین باید محیط و فضای مساعدی برای رشد و پرورش قوّه خلاقیت کودک دوزبانه فراهم آورد.‌

تعریف مفهوم خلاقیت‌

خلاقیت و نوآوری محرک اصلی تمدن‌هاست. تلفن، اتومبیل، هواپیما، رادیو،‌ تلویزیون، رایانه، الکترونیک، قدرت اتمی و مسافرت‌های فضایی و خلق ادبیات و انواع هنرها و . نقاط عطفی از اختراعات و اکتشافات و نمودی ارزشمند از تفکر و ذهن خلاق بشر است.
بنابراین، برای پیشرفت در صنعت، اقتصاد، سیاست و همه علوم، نیازمند تفکری خلاق و نوآور هستیم؛ خلاقیتی که در ضمیر همه ما نهفته و در نحوه زندگی ما تأثیر دارد. تحولات سریع عصر کنونی ما، نیازمند حل مسائل و مشکلات به گونه‌ای خلاق است.

هرچند علم، توسعه و پیشرفت نیاز اولیه بشر امروزی است، ولی باید دانست که علم به خودی خود، ضامن حل بسیاری از مسائل و مشکلات آینده‌ای که ما با آن‌ها مواجه خواهیم شد نیست، تنها نیروی فوق‌العاده و قدرتمند خلاقیت است که می‌تواند مسائل و مشکلات را به طرز خارق‌العاده‌ای از سر راه بشر بردارد. روان‌شناسان در تعریف خلاقیت متفق‌القول نیستند و به خلاقیت از زوایای گوناگونی می‌نگرند؛ در گذشته محور بحث روان‌شناسان از خلاقیت

شاید به جرات بتوان گفت که جامع‌ترین تعریف خلاقیت توسط گیلفورد دانشمند آمریکایی عرضه شده است. او خلاقیت را با تفکر واگرا (دست یافتن به رهیافت‌های جدید برای مسائل) در مقابل تفکر همگرا(دست یافتن به پاسخ) مترادف دانسته است. افرادی که تفکر واگرا دارند در فکر و عمل خود با دیگران متفاوتند و از عرف و عادت دور شده روش‌های خلاق و جدید را به کار می‌برند. برعکس کسانی که از این خصوصیت برخوردار نیستند، تفکر همگرا دارند و در فکر و عمل خود از عرف و عادت پیروی می‌کنند. پس تفکر واگرا یعنی دور شدن از یک نقطه مشترک که همان رسم و سنت و عرف اجتماع است و تفکر همگرا یعنی نزدیک شدن به آن نقطه.

امروزه ثابت شده است که برخلاف باور بسیاری که ابداع و خلاقیت را خصوصیت ذاتی بعضی افراد می‌دانند، این استعداد در نوع بشر به اندازه حافظه عمومیت دارد و می‌توان آن را با کاربرد اصول و فنون معین و ایجاد طرز تفکرهای جدید و ایجاد محیطی مناسب پرورش داد.

در چند دهه اخیر پژوهش‌های بسیاری در زمینه خلاقیت انجام شده است. پژوهش‌های انجام شده در زمینه آموزش خلاقیت، عموماً به این نتیجه رسیده است که خلاقیت را هم می‌توان آموزش و هم پرورش داد. روشن است که هر کسی ممکن است در زمینه‌ای خاص خلاقیت داشته باشد. از هر کسی در هر زمینه نمی‌توان انتظار خلاقیت و ابتکار داشت. باید این بسترها و علایق و زمینه‌ها را شناسایی کرده و زمینه رشد آن‌ها را فراهم نمود.

شیوه‌های پرورش تفکر خلاق‌

تعلیم و تربیت به یک معنا عبارت است از رشد قوّه قضاوت صحیح در کودکان دوزبانه. تقلید از دیگران یا پیروی از تمایلات و عادات، سبب رکود فکری و عجز کودک دوزبانه در برابر مسائل و مشکلات می شود. امروزه جامعه نیازمند کودکان و در آینده بزرگسالانی است که فکر و خرد را حاکم بر اعمال و افکار خویش قرار می‌دهند و مشکلات را به گونه ابتکاری از سر راه خود برمی‌دارند. به طور کلی وظایف یک معلم یا والد آگاه در تحقق این هدف بدین شرح است:‌

کودکان دوزبانه را به داشتن ایده‌های بکر و نو تشویق نمایید؛ ایده‌هایی که کم و بیش برای خود آن‌ها بکر است. ضمن پذیرش ایده‌های بکر، زمینه ابراز آن‌ها را فراهم کند. مثلاً، می‌توان از کودکان دوزبانه خواست که به جای ارائه گزارش ساده از یک کتاب، آن را شخصاً ارزیابی کرده و هر نظری که درباره آن دارند بیان کنند و یا این که فصلی از فصل‌های سال را توصیف کنند به طور کلی، نقاشی‌های آزاد، مقاله‌نویسی و نگارش داستان‌های کوتاه، زمینه ارائه ایده فرد و تفکر خلاق در کودکان را بهتر فراهم می‌کند.

• مطالب درسی را به صورت مسأله و معما برای کودکان دوزبانه طرح کند؛ مطالعه کتاب و یا گوش دادن به سخنان معلم و حفظ کردن حقایق علمی و تاریخی، رشد قوه ابتکار شاگردان را به دنبال ندارد. معلم به جای بیان مطالب درسی یا ذکر حقایق علمی، باید دانش‌آموزان را به طرح مسائل ترغیب کند.‌



اشتراک گذاری

دیدگاه شما

اولین دیدگاه را شما ارسال نمایید.